Het beruchtste pamflet uit de Nederlandse geschiedenis

In de nacht van 25 op 26 september 1781 werd in tientallen Nederlandse steden en dorpen een anoniem pamflet verspreid: Aan het volk van Nederland. Nog nooit werd een pamflet zo massaal in omloop gebracht. Nooit eerder was een pamflet zo radicaal van toon. Het pamflet is één grote aanklacht tegen de politiek van stadhouder Willem V. De auteur ervan blijkt later de Overijssels-Gelderse baron Joan Derk van der Capellen tot den Poll te zijn. Hij is een groot voorstander van de revolutie en roept de bevolking op om een volksregering te kiezen én zich te bewapenen. Alleen op die manier komen vrijheid, gelijkheid en democratie in zicht. Het pamflet opent met de volgende woorden:

VOLK VAN NEDERLAND!

Waarde medeburgers!

Indien u mij, de schrijver van dit stuk, persoonlijk zou kennen, evenals mijn denkwijze en persoonlijke omstandigheden, dan zou ik u niet hoeven te verzekeren dat ik geen gelukszoeker ben; dat ik niet alleen nooit wat voor een ambt dan ook heb bekleed, maar dat ik die zelfs nooit bekleden of begeren kan; dat ik daarom volkomen belangeloos en bovendien geloofwaardig ben als ik u beken, zoals ik voor de alwetende God doe, dat niets dan verontwaardiging over de goddeloze wijze waarop u wordt verkocht en verraden, gepaard met een vurige wens om, voordat het voor altijd te laat is, nog een poging tot uw, tot ons aller redding te doen, mij aanzet om mij tot u te wenden.

In 1989 schreef Hella Haasse de roman Schaduwbeeld of Het geheim van Appeltern over Joan Derk van der Capellen tot den Poll. Ook Pim Fortuyn liet zich inspireren door de eigenzinnige baron. Hij publiceerde in 1992 een politiek manifest met dezelfde titel: Aan het volk van Nederland. Net als Van der Capellen vond Fortuyn dat Nederland radicaal moest veranderen en net als Van der Capellen wilde Fortuyn het Nederlandse volk wakker schudden.